Giáo án Ngữ văn lớp 6 sách KNTT - Tuần 22 - Năm học 2026-2027 (Tích hợp năng lực số và AI)

Nội dung text: Giáo án Ngữ văn lớp 6 sách KNTT - Tuần 22 - Năm học 2026-2027 (Tích hợp năng lực số và AI)

1. Biên soạn: Lop6.edu.vn Hoạt động 4. Khám phá văn bản: Thạch Sanh và Lý Thông (câu 6) (8 phút) a) Mục tiêu: Lập được bảng so sánh hành động của Thạch Sanh và Lý Thông trong cùng tình huống; nhận xét được đặc điểm hai nhân vật. b) Nội dung: Nhóm bốn hoàn thành phiếu 85B từ bảng hành động đã chuẩn bị ở nhà; trình bày, nhận xét. c) Sản phẩm: Phiếu 85B; nhận xét về đặc điểm hai nhân vật. d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ Đối chiếu vở chuẩn bị với văn bản, điền phiếu Phát phiếu 85B. Giao nhóm bốn (5 phút; cách tổ theo nhóm. chức theo SGV tr. 35: dùng phiếu so sánh hành động hai nhân vật): 6. Trong truyện, hai nhân vật Thạch Sanh và Lý Thông luôn đối lập nhau về hành động. Lập bảng so sánh để thấy rõ sự đối lập đó. Qua đó, em có nhận xét gì về đặc điểm của hai nhân vật này? (SGK tr. 30) Hướng dẫn: mỗi dòng phiếu là một tình huống; ghi hành động của mỗi người trong tình huống ấy (dùng bảng đã kẻ ở nhà), rồi viết nhận xét ở dòng cuối. Đáp án phiếu 85B Nhóm đối chiếu phiếu. Đối chiếu khi nhóm báo cáo. – Khi gặp nhau: Lý Thông thấy Thạch Sanh khoẻ, nghĩ “ở cùng ta thì lợi bao nhiêu”, gạ kết nghĩa anh em | Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời. – Đến lượt nộp mạng cho trăn tinh: Lý Thông nói dối là dở cất mẻ rượu, lừa Thạch Sanh đi chết thay | Thạch Sanh thật thà nhận lời, không hề sợ hãi, giết trăn tinh. – Sau khi trăn tinh chết: Lý Thông bịa rằng trăn là của vua nuôi, bảo Thạch Sanh trốn ngay đi, đem đầu trăn nộp vua, được phong Quận công | Thạch Sanh tin ngay, về lại túp lều dưới gốc đa. – Khi cứu công chúa: Lý Thông nhờ dẫn đường, kéo công chúa lên rồi sai lấp kín cửa hang | Thạch Sanh xin xuống hang, giết đại bàng, cứu công chúa, cứu Thái tử; không nhận vàng bạc, chỉ xin cây đàn. – Khi sự thật sáng tỏ: mẹ con Lý Thông bị bắt giam | Thạch Sanh rộng lượng tha cho chúng về quê làm ăn. 6
2. Biên soạn: Lop6.edu.vn Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Tìm câu văn, chép từ ngữ chỉ hành động vào Nhóm ghi lời kể chung chung (“Lý Thông xấu”): phiếu. hỏi “Câu nào trong truyện cho thấy điều đó? Chép từ ngữ chỉ hành động.” Nhóm khá: thêm dòng “quân mười tám nước kéo sang” (Thạch Sanh xin vua đừng động binh, dùng tiếng đàn, thết đãi kẻ thua trận). Bước 3. Báo cáo, thảo luận Trình bày; bổ sung; nhận xét nhân vật. Mời hai nhóm trình bày (mỗi nhóm hai, ba Dự kiến trả lời: dòng); nhóm khác bổ sung. Hỏi: Qua các dòng – Thạch Sanh: thật thà, dũng cảm, tài giỏi, không ấy, em thấy Thạch Sanh là người thế nào? Lý tham của cải, nhân hậu, bao dung, yêu hoà bình Thông là người thế nào? Hai nhân vật thuộc hai — nhân vật chính diện. tuyến nào theo Tri thức ngữ văn đã học? – Lý Thông: tham lợi, gian xảo, độc ác (lừa người đi chết thay, lấp cửa hang), hèn nhát (nghe gọi cửa thì “hoảng sợ van lạy rối rít”), cướp công — nhân vật phản diện. Bước 4. Kết luận, nhận định 3. Thạch Sanh và Lý Thông Đánh giá phiếu: đạt khi có ít nhất ba tình huống, – Trong mọi tình huống, hai nhân vật hành động mỗi ô ghi đúng hành động trong văn bản và nhận trái ngược nhau: một người thật thà, dũng cảm, xét mỗi nhân vật có ít nhất hai đặc điểm, gắn với nhân hậu; một người gian xảo, độc ác, tham lam. hành động đã ghi. ⇒ Truyện xây dựng hai tuyến nhân vật đối lập để ca ngợi cái thiện và lên án cái ác. Hoạt động 5. Khám phá văn bản: kết thúc truyện và các bản kể (câu 7, 8) (7 phút) a) Mục tiêu: Nêu được điều tác giả dân gian thể hiện qua kết thúc truyện; nhận xét được các bản kể khác nhau về kết cục của mẹ con Lý Thông. b) Nội dung: Cá nhân trả lời câu 7; cặp đôi đọc ba bản kết cục (SGK tr. 29 – 30), trả lời câu 8*. c) Sản phẩm: Câu trả lời câu 7, 8*; ý kiến có lí do. d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ Suy nghĩ, trả lời. Câu 7 (cá nhân, 1 phút): Dự kiến trả lời: 7. Kết thúc truyện, Thạch Sanh được nhà vua gả – Đáp án theo SGV tr. 35: lấy công chúa, lên công chúa và nhường ngôi. Qua cách kết thúc ngôi vua là kết thúc có hậu, phần thưởng dành này, tác giả dân gian muốn thể hiện điều gì? cho nhân vật tốt bụng, tài năng; mẹ con Lý (SGK tr. 30) Thông “về đến nửa đường thì chúng bị sét đánh Hỏi thêm: Còn mẹ con Lý Thông kết cục ra sao chết”. trong văn bản em vừa học? – Tác giả dân gian thể hiện ước mơ về lẽ công bằng: có công được thưởng, có tội bị trừng phạt; người tốt được hưởng cuộc sống hạnh phúc. 7
3. Biên soạn: Lop6.edu.vn Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Câu 8* (cặp, 3 phút) Đọc ba bản, ghi điểm giống và khác, trả lời. 8*. Về kết cục của mẹ con Lý Thông, ở văn bản Dự kiến trả lời: do Huỳnh Lý và Nguyễn Xuân Lân kể có chi tiết: – Giống: cả ba bản đều cho mẹ con (hoặc Lý “Mẹ con Lý Thông về quê đến nửa đường thì bị Thông) bị sấm sét trừng phạt dù đã được Thạch Thiên Lôi giáng sấm sét đánh chết, rồi bị hoá Sanh tha. kiếp làm con bọ hung”. Bản của Anh Động (và – Khác: văn bản SGK dừng ở “bị sét đánh chết”; nhân dân một số vùng Nam Bộ) kể: “Lý Thông hai bản kia kể thêm Lý Thông hoá thành con vật được tha nhưng y về dọc đường mưa to, sấm sét (bọ hung; ễnh ương) và giải thích vì sao ễnh đánh tan thây ra từng mảnh, mỗi mảnh hoá thành ương kêu khi mưa to sấm sét. một con ễnh ương. Cho nên bây giờ mỗi khi có – Nhận xét: nhân dân muốn kẻ ác phải bị trừng mưa to sấm sét, ễnh ương sợ, kêu lên những trị đích đáng; truyện cổ tích có nhiều bản kể (Tri tiếng man dã ”. (SGK tr. 30) thức ngữ văn SGK tr. 25), có bản thêm phần giải Em có nhận xét gì về những cách kết thúc này? thích nguồn gốc con vật, nối thế giới cổ tích với (SGK tr. 30) điều vẫn thấy trong đời sống. Chấp nhận HS nêu Hướng dẫn (cách tổ chức theo SGV tr. 35: đọc thích bản nào, có lí do. lại đoạn kết của các bản kể, tìm từ ngữ tả kết cục): cặp kẻ nhanh ba cột “Văn bản SGK – Bản Huỳnh Lý, Nguyễn Xuân Lân – Bản Anh Động”, ghi điều giống nhau và điều mỗi bản thêm vào. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Trả lời câu gợi. Cặp chỉ chép lại ba bản: hỏi “Theo bản của Anh Dự kiến trả lời: Động, truyện còn giải thích được điều gì về con – Giải thích vì sao mỗi khi mưa to sấm sét, ễnh ễnh ương?” ương sợ, kêu lên những tiếng man dã. Bước 3. Báo cáo, thảo luận Trình bày; lớp trả lời câu hỏi. Mời một HS trả lời câu 7, hai cặp trả lời câu 8*; Dự kiến trả lời: hỏi lớp: Thạch Sanh đã tha, vì sao người kể vẫn – Thạch Sanh bao dung, nhưng cái ác vẫn phải bị để Lý Thông bị trừng phạt? trừng trị — đúng quan niệm “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác” của nhân dân. Bước 4. Kết luận, nhận định 4. Kết thúc truyện Nhận xét: câu 8* là câu đánh giá, không có một – Thạch Sanh lấy công chúa, lên ngôi; mẹ con đáp án duy nhất; đạt khi nêu được điểm giống, Lý Thông bị sét đánh chết. Các bản kể khác thêm điểm khác của các bản và một nhận xét có lí do. chi tiết hoá kiếp, giải thích nguồn gốc con vật. ⇒ Kết thúc có hậu thể hiện ước mơ công bằng của nhân dân: người tốt được đền đáp, kẻ ác bị trừng phạt. 8
4. Biên soạn: Lop6.edu.vn Hoạt động 6. Tổng kết và luyện tập (7 phút) a) Mục tiêu: Khái quát được nội dung, ý nghĩa và các yếu tố của truyện cổ tích trong Thạch Sanh; củng cố chi tiết truyện qua bốn câu trắc nghiệm. b) Nội dung: Cả lớp trả lời câu hỏi tổng kết theo năm yếu tố của Tri thức ngữ văn; cá nhân làm bốn câu trắc nghiệm, giơ thẻ chữ cái. c) Sản phẩm: Dàn ý tổng kết ghi vở; đáp án bốn câu trắc nghiệm. d) Tổ chức thực hiện: Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ Trả lời, ghi dàn ý vào vở. Tổng kết (3 phút): Truyện Thạch Sanh kể về ai, Dự kiến trả lời: với những thử thách nào? Truyện gửi gắm mong – Nội dung: chàng trai mồ côi, nghèo khổ Thạch ước gì? Đối chiếu năm yếu tố của truyện cổ tích Sanh vượt qua nhiều thử thách (trăn tinh, đại (Tri thức ngữ văn SGK tr. 25) — truyện có bàng, bị lừa, bị vu oan, quân mười tám nước), những yếu tố nào? cuối cùng được minh oan, lấy công chúa, lên ngôi. – Ý nghĩa: ước mơ về lẽ công bằng, cái thiện thắng cái ác; đề cao lòng nhân hậu, yêu hoà bình. – Yếu tố cổ tích: xung đột thiện – ác; nhân vật hai tuyến đối lập (Thạch Sanh – Lý Thông); nhiều chi tiết kì ảo (trăn tinh, đại bàng, cung tên vàng, cây đàn, niêu cơm); kể theo trình tự thời gian, có quan hệ nhân quả; mở đầu “Ngày xưa”; có nhiều bản kể. Luyện tập (4 phút) Giơ thẻ; nêu câu văn làm căn cứ. Chiếu từng câu (khoảng 40 giây mỗi câu); HS Đáp án: 1 – B (“để lại bên mình một bộ cung tên giơ thẻ chữ cái A, B, C, D; sau mỗi câu mời một bằng vàng”); 2 – B (“Chúng vào kho của nhà vua HS nêu câu văn làm căn cứ. ăn trộm của cải mang tới quẳng ở gốc đa để vu Câu 1. Thạch Sanh có được bộ cung tên vàng khi vạ cho Thạch Sanh”). nào? A. Khi vua Thuỷ Tề biếu quà cảm ơn. B. Khi trăn tinh bị giết, hiện nguyên hình và để lại bên mình. C. Khi Lý Thông tặng để đi canh miếu. D. Khi vào hang đại bàng tìm lối ra. Câu 2. Vì sao Thạch Sanh bị bắt hạ ngục? A. Vì Lý Thông tố cáo chàng giết trăn của vua. B. Vì hồn trăn tinh và đại bàng trộm của cải trong kho của vua đem quẳng ở gốc đa để vu vạ. C. Vì chàng bỏ trốn khi đang canh miếu. D. Vì chàng lấy trộm cây đàn của vua Thuỷ Tề. 9
5. Biên soạn: Lop6.edu.vn Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Câu 3. Khi quân mười tám nước chư hầu kéo Giơ thẻ; nêu câu văn làm căn cứ. sang đánh, Thạch Sanh làm gì trước tiên? A. Xin Đáp án: 3 – A (“Thạch Sanh xin nhà vua đừng nhà vua đừng động binh, một mình cầm cây đàn động binh. Chàng một mình cầm cây đàn ra ra trước quân giặc. B. Dùng cung tên vàng bắn trước quân giặc”); 4 – B. các hoàng tử. C. Xin vua cho mình dẫn quân ra – Câu 4: A trái câu mở đầu truyện (“một chàng đánh. D. Trốn về túp lều dưới gốc đa. trai nghèo tên là Thạch Sanh”); C, D trái với Câu 4. Nhận xét nào đúng về truyện Thạch truyện. Sanh? A. Nhân vật chính là một vị thần có phép lạ ngay từ khi sinh ra. B. Nhân vật chính là một chàng trai mồ côi, nghèo khổ, nhờ tài năng, lòng tốt và những yếu tố kì ảo mà chiến thắng cái ác. C. Truyện không có yếu tố kì ảo nào. D. Kết thúc truyện, kẻ gian Lý Thông được hưởng giàu sang. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Trả lời câu gợi. HS chọn sai câu 4 (phương án A): hỏi “Câu mở Dự kiến trả lời: đầu truyện giới thiệu Thạch Sanh là ai? Chàng có – Thạch Sanh là “một chàng trai nghèo”, sống phép lạ từ khi sinh ra không?” bằng nghề đốn củi; chàng chiến thắng nhờ sức khoẻ, lòng dũng cảm và các đồ vật kì ảo có được về sau. Bước 3. Báo cáo, thảo luận Nêu câu văn làm căn cứ; bổ sung. Mời HS nêu căn cứ sau mỗi câu; HS khác bổ sung. Bước 4. Kết luận, nhận định III. Tổng kết Chốt tổng kết (HS ghi vở). 1. Nội dung, ý nghĩa: truyện kể về chàng trai mồ côi Thạch Sanh dũng cảm, nhân hậu chiến thắng cái ác; thể hiện ước mơ công bằng, niềm tin cái thiện thắng cái ác, tinh thần yêu hoà bình. 2. Nghệ thuật: nhân vật hai tuyến đối lập; nhiều chi tiết kì ảo; cốt truyện theo trình tự thời gian, có quan hệ nhân quả; kết thúc có hậu. ⇒ Thạch Sanh là truyện cổ tích tiêu biểu về người dũng sĩ diệt cái ác. 10